درسنامه آموزشی دین و زندگی (1) کلاس دهم عمومی کلیه رشته ها

جهان هدفمند

در پس خلقت تک‌تک موجودات این جهان هدفی وجود دارد گرچه  ما  نتوانیم  به  هدف  خلقت  هر کدام  آنها  پی  ببریم؛ زیرا خالق آنها خدایی حکیم و قدرتمند این  جهان  منزه  از  بیهوده کاری  است  و  بر اساس  حق  عمل  می کند،  نه  بر  باطل.  از  این  رو  می فرماید: 

وَ ما خَلَقنَا السَّماواتِ وَ الاَرضَ وَ ما بَینَهُما لاعِبینَ ما خَلَقناهُما اِلّا بِالحَقّ ( سوره  دخان،  آیات   38 و  39)
و ما آسمان‌ها و زمین و آنچه بین آنهاست را به بازیچه نیافریدیم، آنها را جز به حق خلق نکردیم.

حق بودن آفرینش آسمان‌ها و زمین به‌معنای هدف‌دار بودن خلقت آنهاست و  انسان  نیز  به  عنوان  مخلوقی  از  مخلوقات  خدا،  از  این  قاعدهٔ کلی  جدا  نیست  و  قطعاً  هدفی  از  آفرینش  او  وجود  داشته  است.  گام  نهادن  او  در  این  دنیا،  فرصتی  است  که  برای  رسیدن  به  آن  هدف  به  او  داده  شده  است.  از  این  رو،  حضرت  علی  (ع)  هر گاه  که  مردم  را  موعظه  می کرد،  معمولاً  سخن  خود  را  با  این  عبارات  آغاز  می نمود:

ای مردم ... هیچ‌کس بیهوده آفریده نشده تا خود را سرگرم کارهای لهو کند و او را به خود وا نگذاشته‌اند تا به کارهای لغو و بی‌ارزش بپردازد. (نهج البلاغه، حکمت 370)

البته میان هدف انسان و موجودات دیگر تفاوت‌های  زیادی  است؛  تفاوت هایی  که  به  ویژگی های  خاص  انسان  و  تمایز  او  از سایر  موجودات  باز  می گردد.  برخی  از  این  تفاوت ها  عبارت  اند  از:

1-  انسان  خود  باید  هدف  از  خلقت  خود  را  بشناسد  و  آن  را  انتخاب  کند  و  به  سوی  آن  گام  بردارد؛  در  حالی  که  گیاهان  به  صورت  طبیعی  و  حیوانات  به صورت  غریزی  به سوی  هدف  خود  حرکت  می کنند؛  مثلاً  دانه  گندم  به  صورت  طبیعی  در  جهت  رسیدن  به  هدف  نهایی  خود  یعنی  تبدیل  شدن  به  خوشه ای  با  ده ها  دانه  حرکت  می کند  و  یا  نهال  کوچک  خرما  در  مسیر  رسیدن  به  نخلی  تنومند  پیش  می رود.

2- انسان برخلاف حیوانات و گیاهان که استعدادهای محدود مادی دارند، دارای مجموعه‌ای فراوان از استعدادهای مادی و معنوی است. به همین گزینه های فراوانی از انتخاب،  جلو  روی  اوست  که  باید  گزینه  درست  را  از  میان  صدها  گزینه  دیگر  بیابد  و  انتخاب  نماید.

3- انسان  روحیه ای  بی نهایت طلب  دارد  و  عطش  او  در  دستیابی  به  خواسته هایش  نه  تنها  کم  نمی شود،  بلکه  روز به روز  فزون تر  می گردد.  او  به  دنبال  چیزی  است  که  هرگز  پایان  نپذیرد  و  تمام  نشود.  در حالی  که  حیوان ها  و  گیاهان  هدف های  کوچک  و  کوتاهی  دارند  و  هنگامی  که  به  حدی  از  رشد  و  کمال  می رسند،  متوقف  می شوند؛  چنان  که  گویی  راهشان  پایان  یافته  است.

اختلاف در انتخاب هدف

وقتی  به  دنیای  انسان ها  می نگریم،  با  صحنه ای  حیرت انگیز  از  اختلاف ها  و  تفاوت ها  روبه رو  می شویم؛  اختلاف ها  آن چنان  گسترده  و  عمیق  است  که  در  بسیاری  از  مواقع  هیچ نقطه  مشترکی  با هم  ندارند  و  در  تضاد  کامل  با  یکدیگر  هستند؛  به  گونه ای  که  انسان  سرگردان  و  متحیر  می ماند  و  با  خود  می گوید  که  آیا  خداوند  واقعاً  انسان  را  برای  این  همه  اهداف  متفاوت  و  متضاد  آفریده  است؟!  دسته ای  دل  به  پول  و  ثروت  سپرده،  دسته ای  سرگرم  کشف  اسرار  جهان  شده،  برخی  برای  رسیدن  به  قدرت  به  هر کاری  تن  در  داده، 
گروهی  هنرمندی  ورزیده  و  دل  در  گرو  هنرهای  گوناگون  داده،  برخی  خدمت  به  خلق  را  سر لوحه  زندگی  کرده  و  کسانی  در  آرزوی  قهرمانی  در  ورزش  خود  را  به  رنج  انداخته اند  و  صدها  آرزو  و  آمال  دیگر.

وقتی  که  بیشتر  با  خود  فکر  می کنیم  و  احوال  افراد  را  زیر  نظر  می گیریم،  می یابیم  که:  اختلاف  در  انتخاب ها،  ریشه  در  اختلاف  در  بینش ها  و  نگرش های  انسان ها  دارد.  هرکس  با  بینش  و  نگرش  خاص  خود  به  سراغ  هدفی  می رود  و  راهی  را  انتخاب  می کند.  اگر  کسی  چنین  بیندیشد  که  کمک  به  دیگران  ارزشمند  است  و  می تواند  روحیه  بی نهایت طلب  او  را  سیراب  کند  و  پاسخگوی  استعدادهای  گوناگونش  باشد،  می کوشد  به  دیگران کمک  کند.  کسی  هم  که  فکر  می کند  با  داشتن  شهرت  می تواند   به  این  نتایج  برسد،  همه  زندگی  خود  را  در  مسیر  رسیدن  به  شهرت  قرار  می دهد.  پس  اختلاف  در  هدف ها،  ریشه  در  نوع  نگاه  و  اندیشۀ  انسان‌ها  دارد.  تفاوت  نگاه  آنها  به  جهان،  انسان  و  خود  سبب  انتخاب های  متنوع  و  گوناگون  آنها  می شود  و  راه  آنها  را  از  یکدیگر  متفاوت  می سازد.

معیارهای انتخاب هدف‌های اصلی

با  توجه  به  تفاوت   نگاه ها  و  اندیشه ها  و  گزینه های  بسیار  متضاد  و  مخالف  با  یکدیگر،  برای  اینکه  بتوانیم  هدف های  خود  را  به  درستی  انتخاب  کنیم،  نیازمند  معیار  و  ملاک  دقیقی  هستیم  که  اشتباه  را  از  بین  ببرد  یا  به  حداقل  برساند  و  عمر  و  فرصتی  را  که  فقط  یک  بار  به  ما  داده  می شود،  پر ثمر  کند  و  رضایت  واقعی  و  همیشگی  را  به  دنبال  داشته  باشد.

خدای  رحیم  و  مهربان  که  از  همه  به  ما  مهربان تر  و  از  خود  ما  به  نیازهای  ما  آگاه تر  است،  در  این  مورد  ما  را  هدایت  و  راهنمایی  کرده  و  معیار  انتخاب  هدف  را  مشخص  فرموده  و  آثار  و  نتایج  آن  را  نیز  یادآور  شده  است.

همان طور  که  با  تدبّر  در  آیات  به دست  آوردیم،  اینجا  سخن  از  تشخیص  هدف‌های اصلی از فرعی  است،  هدف هایی  که  هر  دو  خوب  می باشند  و  برای  زندگی  ما  ضروری  هستند.  مهم  این  است  که  هدف  فرعی  را  به جای  هدف  اصلی  قرار  ندهیم  که  در  این  صورت  مانع  ما  در  رسیدن  به  اهداف  اصلی  می شوند  و  ما  را  از  رسیدن به  اهداف  بزرگ  که  خدا  ما  را  برای  آنها  خلق  کرده،  باز  می دارند.  تلاش  برای  رسیدن  به  نعمت های  دنیا  نه تنها  بد  نیست،  بلکه  ضروری  و  خوب  است.  فقط  باید  توجه  کنیم  که  برای  رسیدن  به  نعمت های  دنیا  از  انجام  فرمان های  خدا  غافل  نشویم  که  در  آن  صورت،  خوبی ها  و  زیبایی های  ابدی  را  از  دست  خواهیم  داد  و  گرفتار  رنج های  بی پایان  خواهیم  شد.

 

 

 

برترین هدف

حتماً این مصرع از شعر زیبای مولوی را شنیده‌اید که می‌گوید: 

چون‌که صد آمد نود هم پیش ماست

این  مصرع  را  به صورت  یک  ضرب المثل  برای  حقیقتی  استفاده  می کنند  که  در  دل  خود  چند  حقیقت  را  با  هم  داشته  باشد  و  در بردارنده  مجموعه  آنها  باشد.

برخی  هدف ها  در  زندگی  انسان  این  گونه اند؛  یعنی  به  تنهایی  در بردارنده  هدف های  دیگر  نیز  هستند  و  رسیدن  به  آنها  برابر  با  رسیدن  به  اهداف  زیرمجموعه  نیز  است.  حال،  به  میزانی  که  این گونه  هدف  ها  کامل تر  و  جامع تر  باشند،  هدف های   بیشتری  را  در  درون  خود  جای  می دهند.

معمولاً  آدم های  زیرک  و  هوشمند،  به  سراغ  این گونه  هدف ها  می روند  تا  به  قول  معروف  «با  یک  تیر  چند  نشان  بزنند.»

حال  به  نظر  شما  در  میان  هدف های  اصلی،  برترین  و  کامل ترین  هدف  کدام  است؟  هدفی  که  رسیدن  به  آن  مساوی  با  رسیدن  به  هدف های  دیگر  نیز  باشد؟

امیرالمؤمنین  علی (ع)   را  بنگرید!  ایشان  رشد  و  تکامل  خود  را  زیر نظر  پیامبر  اکرم (ص)   آغاز  کرد  و  به  تمام  کمالات  و  زیبایی ها  دست  یافت.  وقتی  به  شخصیت  ایشان  می نگرید،  می بینید  که  ایشان  در  میدان های  علم  و  دانش،  رشادت  و  جنگاوری،  سخنوری  و  خطابه،  مهربانی  و  دوستی،  پهلوانی  و  جوانمردی،  نیایش  و  عبادت،  حق طلبی  و  عدالت،  پس  از  رسول خدا  بی نظیر  است.  مگر  ایشان  چه  چیزی  را  مقصود  و  هدف  خود  قرار  داده  که  به همه  این  زیبایی ها  دست  یافته  است؟

با  اندکی  تأمل  در  خود،  در  می یابیم  که  همگی  در  جست و جوی  منبع  اصلی  خوبی ها  و  زیبایی ها   هستیم  و  تا  خود  را  به  آن  منبع  و  مبدأ  نرسانیم،  آرام و  قرار  پیدا  نخواهیم  کرد  و  از  پای  نخواهیم  نشست.  این  منبع  و  این  سرچشمه،  خود  خداوند  است  که  خالق  همه  کمالات  و  زیبایی  هاست؛  هر  کمال  و  خوبی  از  او  سرچشمه  می گیرد  و  در  جهان  گسترده  می شود.

پس  مقصود  و  هدف  نهایی  ما  خداست.  به  راستی  جز  او  چه  کسی  و  چه  چیزی  می تواند  روح  پایان‌ناپذیر  انسان  را  سیراب  کند  و  زمینه  شکوفا شدن  استعدادهای  متنوع  مادی  و  معنوی  انسان  را  فراهم  آورد؟  اگر  روح  انسان  بی نهایت طلب  است  و  خوبی های  بی پایان  را  می خواهد،  شایسته  است  که  تنها  نزدیکی به خدای بزرگ  را  مقصد  نهایی  خود  قرار  دهد  و  آماده  حضور  در  پیشگاه  او  باشد.

البته  نزدیکی  و  تقرب  به  خداوند،  نزدیکی  مکانی  و  ظاهری  نیست.  چه بسا  دو  نفر  در  یک  مکان  در  کنار  هم  باشند  ولی  هیچ  نزدیکی  به  هم  احساس  نکنند.  نزدیکی  به  خدا  یک  نزدیکی  حقیقی  است،  همان  طور  که  دوری  از  او  هم  بدترین  نوع  دوری  است.

افراد  زیرک  با  انتخاب  خدا  به  عنوان  مقصود  اصلی  زندگی  خود،  در  عین  حال  که  جان  و  دل  به  خدا  سپرده اند  و  او  را  می طلبند،  از  نعمت های  مادی  خداوند  و  خوبی های  دنیا،  آن طور  که  خدا  اجازه  داده  بهره  می برند  و  دیگران  را  هم  بهره مند  می سازند.  در  نتیجه  هم  دنیای  سرافراز  و  عزتمندی  دارند  و  هم  آخرت  شادی بخشی  در  انتظار  آنان  است.

مَن کانَ یُریدُ ثَوابَ الدُّنیا فَعِندَ اللّٰهِِ ثَوابُ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ. _{(سوره‌ی نساء، آیه‌ی 134)}
هرکس نعمت و پاداش دنیا را بخواهد نعمت و پاداش دنیا و آخرت نزد خداست.